Gobierno del Principado de Asturias

Asturias, mucho más cerca

Estás en

Aniciu Temes Cultura Retayos d'Asturies Xuegos y deportes tradicionales
 

Retayos d'Asturies

Xuegos y deportes tradicionales

El trabayu venceyáu a la tierra, ta nel orixe de la mayoría los deportes tradicionales asturianos: concursos d'afilar la gadaña, de segar, de facer balagares... Ún d'ellos ye la Corta Tueros, qu'esiste en toles rexones madereres del mundu en modalidaes más o menos asemeyaes. Hai delles variantes: con hachu, con tronzón o sierra pa cortar árboles, y, la más espectacular, que ye la de subise enriba un tueru enderechaú y cortalu d' arriba abaxo, prácticada namas polos más ñáfites.


La Tira gües ye tamién un trabayu, nesti casu ganaderu, fechu competición. Y hai que ver güei esos enormes animales, cuasi desconocíos nes zones urbanes y desapaecíos nel mediu rural dende la llegada del tractor, cola so impresionante mole, xunto a les pesaes cargues (hasta dos tonelaes) que lleguen a tirar.


Les Carreres de Cintes a Caballu ye quiciás una vieya reminiscencia de los famosos torneos medievales. Nesti deporte los xinetes tienen de meter, al galope, la so pica o llanza pel furacu de l’arandela d'unes cintes colingaes a lo llargo d'un cordel ente dos postes. La dificultá del xuegu y la espectacularidá de la carrera de los caballos faen d'esti deporte ún de los más prestosos.


El xeógrafu griegu Estrabón, nel sieglu primeru d'esta era, falaba de la llucha como ún de los deportes practicaos polos antiguos astures. El Valtu ye la modalidá más practicada de llucha asturiana, na que los contrincantes tienen que garrase pela parte d’arriba del cuerpu, como abrazándose, y tratar de valtar, de “tirar” al contrariu al suelu. Les normes son firmes y controlen la agresividá los deportistes en tou momentu. Ye una variedá de llucha perantigua y yá nos capiteles románicos (ss.XI y XII) apaez representáu esta frasca de llucha astur.


Otru deporte astur por escelencia ye'l Tiru del Palu, onde dos persones miden les sos fuercies sentaos nel suelu, xuntos pelos pies y garrando al mesmu tiempu un palu. Pa ganar, el que más tire tien que llevantar al otru del suelu. La Llave ye un xuegu de puntería nacíu en tiempu la Revolución Industrial. El so orixe pudiere tar nuna llave de les emplegaes pa xunir les travieses del ferrocarril colos raíles. Los obreros, nel fuelgu, poníenla derecha en cualquier requexu y facíen puntería con ella, tirándo-y piedres o lo que tuvieren a mano.


Agora tírense fiches de metal y según onde-y dean, valórase la puntuación. Esti deporte, apaecíu a lo primero en Xixón, espardióse rápidamente per bona parte de la xeografía asturiano.


El Llanzamientu de Barra ye mui asemeyáu al llanzamientu de xabalina, la mayor diferencia ye que, nesti casu, emplégase una barra de fierro o aceru de les del trabayu. Tuvo espardíu per toa Asturies y bona parte de la montaña lleonesa, y cuerre peligru d'estinción.


Otru deporte popular y tradicional espardíu per bona parte del mundu ye'l Tiru de Cuerda, que llegó a ser olímpicu nes primeres Olimpiaes de la Era Moderna. Anque tien l'apariencia d'un xuegu de neños, el Tiru con Gomeru foi un deporte que goció tamién d'un fuerte puxu na sociedá asturiana. La Rana ye tamién un xuegu popular espardíu per tola Península Ibérica. Y ye qu 'esisten deportes autóctonos que son, a la vez, universales. Como el pulsu, les carreres o les engarradielles, que nun necesiten esplicaciones.
Pero’l deporte asturianu por escelencia ye'l Xuegu los Bolos, que s’esparde per tolos conceyos del país astur. D’esti xuegu esisten importantes variedaes. Les más famoses y espardíes son: la Cuatriada, el Birle o Bolu Palma, el Batiente y el Bolu de Tinéu o Bolu Celta. Hai tamién delles variantes locales, que se xueguen namás en determináu pueblu o llugar (Bolos de Somiedu, Bolos de Cuideiru, Cuatrín d'Agones..) El Dexabolu ye la única na que, en cuenta de tirar con bola esférica, se tira con otru bolu.
Los Bolos, que fueren deporte nacional d'Asturies per sieglos, cada vegada se xueguen menos. Les boleres, qu'hai 50 o 60 años plagaben tola nuesa xeografÍa, hasta'l puntu de que nun había barriu rural o villa ensin bolera, foron dexándose pa prau. Pero a pesar del abandonu, los Bolos, como deporte de competición y espectáculu y como esparcimientu nos ratos d'ociu, resístense a desaparecer.